Door: Henk Hidding
Richting Nieuwehorne, net voorbij de Bisschopslaan, is er aan de zuidkant van de Schoterlandseweg een overgroeid pad dat uitkomt bij het petgat. Petgat betekent veengat en dat is het ook. Er is veen weggegraven en er zijn twee meertjes overgebleven. Eigenlijk zijn er dus twee petgaten, gescheiden door een zetwal. Op deze zetwal werd de turf gedroogd. Uit boringen blijkt dat het gat erg diep is. Dit is te zien op de dwarsdoorsnede uit de geologische kaart Heerenveen.
Het veen in het petgat is gegroeid in een zogenaamde pingo-ruïne. In de laatste ijstijd heeft op de plek van het petgat een ijsheuvel of pingo gelegen, een massa ijs die langzaam is gegroeid door ondergronds toestromend water in een grotendeels bevroren bodem (permafrost). Het woord pingo komt uit een eskimo taal en betekent ijsheuvel.
Door het wegglijden van de grond op de ijsheuvel, aan het eind van de ijstijd, schijnt de zon direct op het ijs en smelt dit. Na de ijstijd is er zo een diep gat achtergebleven met een ronde vorm, dat in dit geval wel acht meter diep is geweest. Na de ijstijd is het gat gevuld met modder (gyttja) en met veen, dat dus voor een deel is ontgraven voor de turf. Veel dobben in Friesland zijn waarschijnlijk pingo-ruines. Hierbij ook een paar foto's van 'levende' ijsheuvels of pingo's uit Alaska en het noorden van Canada.
Het meest westelijke petgat aan Pingo Tuktoyaktuk, Northwest Territories,
de schoterlandseweg.
Canada
Kaartje van een stukje van de omgeving van Mildam. Midden onderaan ziet u 'het petgat', net rechts van lijn 197; het bestaat uit twee langwerpige 'meertjes' met een zetwal er tussen.
De geologische kaart en de bodemkaart van het gebied. Op de geologische kaart (links) is de pingo ruïne te zien als een bruin rondje. Het rood met geel gespikkelde gebied staat voor zand op leem. Het gele stuk is zand, dikker dan 2,0 meter. Op de bodemkaart is de pingo-ruïne niet zichtbaar. Er is een geul met veengrond aangegeven, waar de pingo-ruïne in zit.
Op de doorsnee is het veen in het petgat zwart. Daaronder een aantal meters veenmodder met zand en leem. Rond de petgaten ligt verwerkte grond, waarmee het land is opgehoogd. Verder is er zand op leem te zien. In de ondergrond zeer oud stuifzand van vóór de voorlaatste ijstijd. (tekening uit Toelichtingen bij de Geologische kaart van Nederland 1 : 50.000, kaartblad Heerenveen van de Rijks Geologische Dienst)